Wat is AI-geletterdheid? Het is het vermogen om AI-systemen met begrip in te zetten. Concreet: weten wat een systeem doet, weten waar het misgaat, en kunnen beoordelen wanneer je de uitkomst niet mag vertrouwen.
Het is een wettelijk begrip. De AI-verordening definieert het in artikel 3, kort samengevat: de vaardigheden, kennis en het begrip die nodig zijn om AI-systemen geïnformeerd in te zetten en zich bewust te zijn van de kansen en risico's ervan. Artikel 4 maakt het verplicht voor elke organisatie die AI gebruikt.
Hieronder staat wat er precies onder valt, wat er níet onder valt, en waarom dat verschil in de praktijk het meest misgaat.
Wat is AI-geletterdheid in de praktijk: drie lagen
AI-geletterdheid valt in de praktijk uiteen in drie lagen. Ze bouwen op elkaar.
Laag 1: weten wat het is. Dat een taalmodel voorspelt welk woord logisch volgt, en niet in een database opzoekt wat waar is. Dat het daardoor iets kan opschrijven dat vloeiend en overtuigend klinkt en toch verzonnen is. Dat het geen besef heeft van wat het niet weet.
Laag 2: weten waar het misgaat. Dat het model getraind is op data tot een bepaald moment en daarna niets meer weet. Dat het beter presteert in het Engels dan in het Nederlands. Dat het meebeweegt met hoe je de vraag stelt, dus dat een sturende vraag een sturend antwoord oplevert.
Laag 3: weten wanneer een mens moet kijken. Dit is de laag die telt en de laag die het vaakst ontbreekt. Het is één ding om te weten dat AI fouten maakt. Het is iets anders om per taak te kunnen bepalen of dit een taak is waar een fout doorheen mag glippen.
Iemand die alleen laag 1 heeft, weet dat AI kan hallucineren en gebruikt het toch voor een prijsopgave. Dat is niet geletterd. Dat is geïnformeerd en toch onvoorzichtig.
Wat het niet is
Het is geen promptcursus. Beter leren vragen stellen maakt je output beter. Het maakt je niet beter in beoordelen of die output klopt. Dat zijn twee verschillende vaardigheden, en de verordening gaat over de tweede.
Het is geen technische kennis. Je hoeft niet te weten hoe een transformer-architectuur werkt om geletterd te zijn. Je moet weten wat de uitkomst waard is. Een controller die nooit een regel code heeft geschreven kan uitstekend AI-geletterd zijn.
Het is geen eenmalig kennisniveau. De tools veranderen. Wat vorig jaar gold over wat een AI-assistent wel en niet kon, klopt nu deels niet meer. Geletterdheid die je een keer regelt, veroudert.
Het is geen certificaat. Er bestaat geen door de EU erkend AI-geletterdheidscertificaat. Aanbieders die dat suggereren, verkopen hun eigen keurmerk.
Waarom het een wettelijk begrip is geworden
Artikel 4 van de AI-verordening verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken om maatregelen te nemen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel. Die plicht geldt sinds 2 februari 2025.
De achterliggende gedachte is simpel. Alle andere verplichtingen in de verordening gaan over het systeem: wat mag het, hoe is het gebouwd, wat moet erbij gedocumenteerd. Artikel 4 gaat over de mens die het bedient. Zonder dat artikel kun je een perfect gecertificeerd systeem hebben dat door iemand wordt gebruikt die niet weet wat de uitkomst waard is.
Sinds de Digital Omnibus van juli 2026 is de formulering verzacht. De tekst spreekt nu van maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, met de expliciete toevoeging dat je geen bepaald niveau hoeft te garanderen. De plicht om iets te doen blijft, de plicht om een resultaat te bewijzen is eraf.
Wat blijft: je moet kunnen laten zien dat je passende maatregelen hebt genomen. Vanaf 2 augustus 2026 kan een toezichthouder daarnaar vragen.
Hoe je herkent of je mensen het hebben
Niet met een toets over definities. Met één vraag over hun eigen werk:
"Noem een taak waar je AI voor gebruikt en waar je de uitkomst altijd nakijkt, en een taak waar je dat niet doet. Waarom is dat verschil er?"
Iemand die daar een helder antwoord op geeft, is geletterd. Iemand die zegt "ik kijk alles na" is voorzichtig maar heeft het onderscheid niet gemaakt. Iemand die zegt "ik vertrouw het meestal wel" heeft laag 3 niet.
Dat is ook meteen de kern van wat een training moet opleveren: niet dat iedereen weet wat een taalmodel is, maar dat iedereen dat onderscheid voor zijn eigen werk kan maken.
Veelgestelde vragen
Wat je hiermee doet
De definitie is het makkelijke deel. Het lastige deel is bepalen wat "toereikend" betekent voor jouw bedrijf, en dat kan pas als je weet welke AI er draait en wie ermee werkt.
Wil je daar een gestructureerd antwoord op, dan brengt een AI Act-nulmeting het in kaart: elk AI-systeem in het bedrijf, de rolbepaling per systeem, de stand op AI-geletterdheid, en wat wanneer moet. Twee weken, €1.500.
Plan een kennismakingsgesprek als je wilt weten waar je staat.